Het geluid van de tango
De bandoneón en het tango-orkest
Wat een bandoneón is, hoe een Duitse concertina de stem van de tango werd, hoe een tango-orkest is opgebouwd en waar je op moet letten in een kleine ruimte.
Reserveer je plaatsen ↗Kort antwoord
De bandoneón is een soort concertina, een vrijrietinstrument dat tussen de handen wordt gehouden. Het is vooral verbonden met Argentinië en Uruguay en wordt in de meeste tango-ensembles bespeeld. Het is vernoemd naar een Duitse handelaar, Heinrich Band, en bereikte de Río de la Plata in de late negentiende eeuw.
Wat het instrument is
De bandoneón, ook wel bandonion gespeld, is een soort concertina. Spelers duwen en trekken lucht door de balg, die langs gestemde metalen rieten wordt geleid die door het indrukken van knoppen worden gekozen. Het instrument wordt tussen de handen gehouden, en de klank draagt de ademhaling van de tango: lange frasen die aanzwellen en wegzakken. Wikipedia merkt op dat het bovenal verbonden is met Argentinië en Uruguay en in de meeste tango-ensembles wordt bespeeld.
Een Duitse naam, een stem van de Río de la Plata
De naam komt van Heinrich Band, een Duitse instrumentenhandelaar die leefde van 1821 tot 1860 en het instrument Bandonion noemde. Zijn voorganger, de Duitse concertina, werd vooral in de volksmuziek gebruikt, en het instrument was aanvankelijk bedoeld voor religieuze en populaire muziek. Rond 1870 zouden Duitse en Italiaanse emigranten en zeelieden het naar Argentinië hebben gebracht, hoewel er geen documentatie bestaat over hoe het precies is aangekomen.
Wie het in de tango introduceerde
Componisten en spelers als Eduardo Arolas en Vicente Greco brachten de bandoneón in de tango. Pedro Maffia en Pedro Laurenz hielpen de sextetformatie met twee bandoneóns te ontwikkelen, die de bandoneónsectie van de orquesta típica vormgaf. Aníbal Troilo was een toonaangevende bandoneónvertolker van de twintigste eeuw. Rond 1910 maakte Duitsland bandoneóns voor de Argentijnse en Uruguayaanse markt, en alleen al in 1930 werden er ongeveer 25.000 naar Argentinië verscheept.
Waarom het moeilijk te bespelen is
De meeste standaardbandoneóns zijn bisonoor: elke knop laat één toon horen wanneer de balg wordt ingeduwd en een andere toon wanneer hij wordt uitgetrokken. Spelers moeten daarom vier klavierindelingen leren, één voor elke hand en elke richting. De linkerkant heeft een houten kast die de linkerhand een nasale, gedempte klank geeft, terwijl de rechterhand meestal helderder en scherper is. Veel tangospelers spelen vooral op de uittrekslag.
De klavieren in gebruik
Sommige bandoneóns zijn unisonoor: ze geven dezelfde toon bij het indrukken en het uittrekken. De Kusserow- en Peguri-systemen, rond 1925 geïntroduceerd, werken op deze manier. In Argentinië domineert echter nog steeds het rheinische systeem, met 71 knoppen en 142 tonen. De massaproductie eindigde nadat de populariteit van het instrument afnam en de Duitse fabricage tijdens de Tweede Wereldoorlog werd verstoord.
De orquesta típica
Tango kan worden gespeeld op een sologitaar, als gitaarduo of in een groter ensemble, een orquesta típica genaamd. Een volledige orquesta típica bestaat uit minstens twee violen, een fluit, een piano, een contrabas en minstens twee bandoneóns, soms aangevuld met gitaren en klarinet. Vicente Greco standaardiseerde later het tangosextet als piano, contrabas, twee violen en twee bandoneóns, en orkesten uit de gouden eeuw telden vaak meer dan een dozijn musici.
Van dansorkest tot lied
Tango kan puur instrumentaal zijn of een zanger omvatten. Carlos Gardel hielp in de jaren twintig de tango canción ontwikkelen en gaf de muziek een lyrische stem; de gezongen vorm werd centraal in de kunst. Tangomuziek staat in 2/4 of 4/4 maat. Orkesten uit de gouden eeuw, waaronder die van Juan D'Arienzo, Francisco Canaro en Aníbal Troilo, stonden bekend om hun eigen stijlen, waaruit dansers nog steeds kiezen tijdens milongas.
Waar je op moet letten in een kleine zaal
In een kleine zaal kun je niet alleen horen, maar ook kijken. Volg de balg van de bandoneón: een lange trek voor een aangehouden noot, een korte duw voor een accent. Luister hoe de piano de maat vasthoudt terwijl de zanger of de bandoneón leidt, en hoe de dansers reageren op de frase in plaats van op een metronoom. De locatie beschrijft een collectief van musici, zangers, componisten en dansers die elkaar verkennen, improviseren en inspireren.
Veelgestelde vragen
Is een bandoneón hetzelfde als een accordeon?
Nee. Het is een soort concertina, en de knoppen bewegen evenwijdig aan de balg, anders dan de haakse beweging van een accordeon.
Waar komt de naam vandaan?
Van Heinrich Band, een Duitse instrumentenhandelaar die het instrument Bandonion noemde.
Gebruikt elke tangoshow een bandoneón?
De meeste tango-ensembles wel. De eigen pagina van de locatie noemt een bandoneón onder de instrumenten in hun sessies.
Bronnen